(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.111. అధ్యాయః 111
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి గోదానవిధిఫలాదికథనం॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

విధిం గవాం పరం శ్రోతుమిచ్ఛామి నృప తత్త్వతః।
యేన తాఞ్శాశ్వతాఁల్లోకానర్థినాం ప్రాప్నుయాదిహ॥ 13-111-1(85841)
భీష్మ ఉవాచ। 13-111-2x(7117)
న గోదానాత్పరం కించిద్విద్యతే వసుధాధిప।
గౌర్హి న్యాయాగతా దత్తా సద్యస్తారయతే కులం॥ 13-111-2(85842)
సతామర్థే సంయగుత్పాదితో యః
స వై క్లృప్తః సంయగాభ్యః ప్రజాభ్యః।
తస్మాత్పూర్వం హ్యాదికాలప్రవృత్తం
గోదానార్థం శృణు రాజన్విధిం మే॥ 13-111-3(85843)
పురా గోష్ఠే నిలీనాసు గోషు సందిగ్ధదర్శినా।
మాంధాత్రా ప్రకృతం ప్రశ్నం బృహస్పతిరభాషత॥ 13-111-4(85844)
ద్విజానామంత్ర్య సత్కృత్య ప్రోక్తం కాలముపోష్య చ।
గోదానార్థే ప్రయుంజీత రోహిణీం నియతవ్రతః॥ 13-111-5(85845)
ఆహ్వానం చ ప్రయుంజీత సమంగే బహులేతి చ।
ప్రవిశ్య చ గవాం మధ్యమిమాం శ్రుతిముదాహరేత్॥ 13-111-6(85846)
గౌర్మే మాతా వృషభః పితా మే
దివం గర్భం జగతీ మే ప్రతిష్ఠా।
ప్రపద్యైవం శర్వరీముష్య గోషు
పునర్వాణీముత్సృజేద్గోప్రదానే॥ 13-111-7(85847)
స తామేకాం నిశాం గోభిః సమసఖ్యః సమవ్రతః।
ఐకాత్ంయగమనాత్సద్యః కలుషాద్విప్రముచ్యతే॥ 13-111-8(85848)
ఉత్సృష్టవృషవత్సా హి ప్రదేయా సూర్యదర్శనే।
త్రిదివం ప్రతిపత్తవ్యమర్థవాదాశిషస్తవ॥ 13-111-9(85849)
ఊర్జస్విన్య ఊర్జమేధాశ్చ యజ్ఞే
గర్భోఽమృతస్య జగతశ్చ ప్రతిష్ఠా।
క్షితే రోహః ప్రవహః శశ్వదేవ।
ప్రాజాపత్యాః సర్వమిత్యర్థవాదాః॥ 13-111-10(85850)
గావో మమైనః ప్రణుదంతు సౌర్యా-
స్తథా సౌంయాః స్వర్గయానాయ సంతు।
ఆత్మానం మే మాతృవచ్చాశ్రయంతు
తథాఽనుక్తాః సంతు సర్వాశిషో మే॥ 13-111-11(85851)
శోషోత్సర్గే కర్మభిర్దేహమోక్షే
సరస్వత్యః శ్రేయసే సంప్రవృత్తాః।
యూయం నిత్యం సర్వపుణ్యోపవాహ్యాం
దిశధ్వం మే గతిమిష్టాం ప్రసన్నాః॥ 13-111-12(85852)
యా వై యూయం సోఽహమద్యైవ భావో
యుష్మాందత్త్వా చాహమాత్మప్రదాతా।
మనశ్చ్యుతా మన ఏవోపపన్నాః
సంధుక్షధ్వం సౌంయరూపాగ్ర్యదేహాః॥ 13-111-13(85853)
దానస్యాగ్రే పూర్వమేతద్వదేత
గవాం దాతా విధివత్పర్వదృష్టం।
ప్రతిబ్రూయాచ్ఛేషమర్ధంద్విజాతిః
ప్రతిగృహ్ణన్వై గోప్రదానే విధిజ్ఞః॥ 13-111-14(85854)
గాం దదానీతి వక్తవ్యమర్ఘ్యముత్సృజ్య సువ్రతః।
ఊఢవ్యా భరితవ్యా చ వైష్ణవీతి చ చోదయేత్॥ 13-111-15(85855)
నామ సంకీర్తయేత్తస్యా యథాసంఖ్యోత్తరం స వై।
ఫలం షట్త్రింశదష్టౌ చ సహస్రాణి చ వింశతిః॥ 13-111-16(85856)
ఏవమేతాన్గుణాన్విద్యాద్గవాదీనాం యథాక్రమం।
గోప్రదాతా సమాప్నోతి సమస్తానష్టమే క్రమే॥ 13-111-17(85857)
గోదః శీలీ నిర్భయశ్చార్ఘదాతా
న స్యాద్దుఃఖీ వసుదాతా చ కామం।
ఉపస్యోఢా భారతే యశ్చ విద్వా-
న్విఖ్యాతాస్తే వైష్ణవాశ్చంద్రలోకాః॥ 13-111-18(85858)
గా వై దత్త్వా గోవ్రతీ స్యాత్త్రిరాత్రం
నిశాం చైకాం సంవసేతేహ తాభిః।
కాంయాష్టభ్యాం వర్తితవ్యం త్రిరాత్రం
రసైర్వా గోః శకృతా ప్రశ్నవైర్వా॥ 13-111-19(85859)
దేవవ్రతీ స్యాద్వృషభప్రదానే
వేదావాప్తిర్గోయుగస్య ప్రదానే।
తథా గవాం విధిమాసాద్య యజ్వా
లోకానగ్ర్యాన్విందతే గోవిధిజ్ఞః॥ 13-111-20(85860)
కామాన్సర్వాన్పార్థివానేకసంస్థా-
న్యో వై దద్యాత్కామదుఘాం చ ధేనుం।
సంయక్తాః స్యుర్హవ్యకవ్యౌఘవత్య
స్తాసాముక్ష్ణాం జ్యాయసాం సంప్రదానం॥ 13-111-21(85861)
న చాశిష్యాయావ్రతాయోపకుర్యా-
న్నాశ్రద్దధానాయ న వక్రబుద్ధయే।
గుహ్యో హ్యయం సర్వలోకస్య ధర్మో
నేమం ధర్మం యత్ర తత్ర ప్రజల్పేత్॥ 13-111-22(85862)
సంతి లోకే శ్రద్దధానా మనుష్యాః
సంతి క్షుద్రా రాక్షసమానుషేషు।
ఏషామేతద్దీయమానం హ్యనిష్టం
యే నాస్తిక్యం చాశ్రయంతేఽల్పపుణ్యాః॥ 13-111-23(85863)
బార్హస్పత్యం వాక్యమేతన్నిశంయ
యే రాజానో గోప్రదానాని దత్త్వా।
లోకాన్ప్రాప్తాః పుణ్యశీలాః ప్రవృత్తా-
స్తాన్మే రాజన్కీర్త్యమానాన్నిబోధ॥ 13-111-24(85864)
ఉశీనరో విశ్వగశ్వో నృగశ్చ
భగీరథో విశ్రుతో యౌవనాశ్వః।
మాంధాతా వై ముచుకుందశ్చ రాజా
భూరిద్యుంనో నైషధః సోమకశ్చ॥ 13-111-25(85865)
పురూరవా భరతశ్చక్రవర్తీ
యస్యాన్వవాయే భరతాః సర్వ ఏవ।
తథా వీరో దాశరథిశ్చ రామో
యే చాప్యన్యే విశ్రుతాః కీర్తిమంతః॥ 13-111-26(85866)
తథా రాజా పృథుకర్మా దిలీపో
దివం ప్రాప్తో గోప్రదానైర్విధిజ్ఞః।
యజ్ఞైర్దానైస్తపసా రాజధర్మై-
ర్మాంధాతాఽభూద్గోప్రదానైశ్చ యుక్తః॥ 13-111-27(85867)
తస్మాత్పార్థ త్వమపీమాం మయోక్తాం
బార్హస్పతీం భారతీం ధారయస్వ।
ద్విజాగ్ర్యేభ్యః సంప్రయచ్ఛస్వ ప్రీతో
గాః పుణ్యా వై ప్రాప్య రాజ్యం కురూణాం॥ 13-111-28(85868)
వైశంపాయన ఉవాచ। 13-111-29x(7118)
తథా సర్వం కృతవాంధర్మరాజో
భీష్మేణోక్తో విధివద్గోప్రదానే
స మాంధాతుర్వేద దేవోపదిష్టం
సంయగ్ధర్మం ధారయామాస రాజా॥ 13-111-29(85869)
ఇతి నృప సతతం గవాం ప్రదానే
యవశకలాన్సహ గోమయైః పిబానః।
క్షితితలశయనః శిఖీ యతాత్మా
వృష ఇవ రాజవృషస్తదా బభూవ॥ 13-111-30(85870)
నరపతిరభవత్సదైవ తాభ్యః
ప్రయతమనాస్త్వభిసంస్తువంశ్చ గా వై।
నృపతిధురి చ గామయుక్త భూప-
స్తురగవరైరగమచ్చ యత్ర తత్ర॥ ॥ 13-111-31(85871)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి ఏకాదశాధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 111 ॥।

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-111-3 యో విధిరుత్పాదితః। సంయగిజ్యాః ప్రజాభ్య ఇతి థ.ధ.పాఠః॥ 7-111-5 ద్విజాతిమతిసత్కృత్య శ్వః కాలమభివేద్య చేతి ఝ. పాఠః। రోహిణీం లోహితవర్ణాం॥ 7-111-8 సమసంఖ్యో గా అనివారయన్। సమవ్రతః భూతలశాయిత్వదంశాద్యనివారకత్వాదిగుణయుక్తః॥ 7-111-9 ఉత్సృష్టః వృషవత్సో యయా సార్ధం సా ఉత్సృష్టవృషవత్సా। త్వయా ప్రదేయా త్రిదివం చ ప్రతిపత్తవ్యం గంతవ్యం। అర్థవాదమంత్రోక్తా ఆశిషశ్చ తవ భవిష్యంతీతి యోజ్యం॥ 7-111-10 ఆశిషమేవాహ ఊర్జస్విన్య ఇతి। బలవత్య ఉత్సాహవత్యో వా ఊర్జస్విన్యః। ఊర్జమేధా ఉపగతప్రజ్ఞాః। యజ్ఞే అమృ-తస్య తత్సాధనస్య హవిషో గర్భ ఇవ గర్భః క్షేత్రభూతాః। క్షితేః ఐశ్వర్యస్య రోహః। శశ్వత్ శాశ్వతః క్షితేః ప్రహవః ప్రవాహరూపాశ్చ। ప్రాజాపత్యః సర్వవద్యాప్రవాద ఇతి థ.ధ.పాఠః॥ 7-111-11 అనుక్తాః మంత్రద్వయేన ఉక్తా ఆశిషో మే సంతు। ఆంనాతాయామనధీతాః శ్రయంతు ఇతి థ.పాఠః॥ 7-111-12 శోషోత్సర్గే క్షయరోగోపతాపాపనయే క్షయరోగాదినివృత్తౌ దేహమోక్షే చ కర్మభిః పంచగవ్యాదిభిః సేవితాః సత్యః సరస్వత్యో నద్య ఇవ శ్రేయసే సంప్రవృత్తాః॥ 7-111-13 మనశ్చ్యుతాః దాతుర్మమత్వాభిమానాచ్చ్యుతాః। మనఏవ ఉపపన్నాః మదీయమమతాస్పదీభూతాః। సంధుధ్వం దాతారం మాం చ ఇష్టైర్భోగైః ప్రకాశయధ్వం॥ 7-111-18 గవాదీనాం గోప్రతినిధీనాం ఏవ తత్ఫలం। ప్రత్యక్షగోదానే గోప్రతిగ్రహీతుర్గృహం గచ్ఛంత్యా అష్టమే పదే భవంతి కిము తద్గృహగమనాదిష్వితి భావః। గుణాన్వృద్ధాన్భావనీయం యథాక్రమమితి థ.ధ. పాఠః। శీలీ శీలవాన్ అర్ఘదాతా నిర్భయ ఇతి సంబంధః। ఉషస్యం ప్రాతః స్నానాదికర్మ ఊఢం ప్రాప్తం యైః। భారతే విద్వాన్ భారతవేత్తా। వైష్ణవాః విష్ణుభక్తాః। చంద్రవత్ లోక ఆలోకో యేషాం ఏవ విఖ్యాతాః కథితాః॥ 7-111-21 ఏకసంస్థాన్ ఏకీకృతాన్। తాసాం తాభ్యోఽధికమితి శేషః। ఉక్ష్ణాం వృషభాణాం॥ 7-111-22 ఉపకుర్యాత్ ఏతత్కథనేన॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.